مساله طهارت نفس عينا مانند داشتن تقوا در مرحله عمل است ، كه خداى تعالى تمامى افراد بشر را به آن دعوت كرده ، و فرموده : « اتَّقُوا اللَّه حَقَّ تُقاتِه » « 1 » و ليكن حق تقوا كه همان كمال آن و نهايت درجه آنست ، جز در افرادى معدود حاصل نمىشود ، و آنچه در ما بقى مردم حاصل مىشود درجات پائينتر از آن حد است ، ( الامثل فالامثل ) ، همه اينها به خاطر اختلافى است كه مردم در فهم و طبيعت خود دارند ، و اين مختص مساله طهارت نفس و تقوا نيست ، بلكه تمامى كمالهاى اجتماعى از حيث تربيت ، و دعوت همين طور است ، آن كسى كه بنيانگذار يك اجتماع است تمامى افراد را به بالاترين درجه هر كمالى دعوت مىكند ، و مىخواهد كه مثلا در علم ، در صنعت ، در ثروت ، در آسايش ، و ساير كمالات مادى و معنوى به نهايت درجه آن برسند ؟ ولى آيا مىرسند ؟ نه بلكه تنها بعضى از افراد جامعه به آن مىرسند ، و ما بقى بر حسب استعدادهاى مختلف به درجات پائينتر آن دست مىيابند ، و در حقيقت امثال اين غايات ، كمالاتى است كه جامعه به سوى آن دعوت مىشود ، نه تك تك افراد ، به طورى كه هيچ فردى از آن تخلف نداشته باشد . دوم اينكه : قرآن قاطعانه اعلام مىدارد كه تنها راه رسيدن انسانها به اين هدف اين است كه نفس انسان را به انسان بشناسانند ، و به اين منظور او را در ناحيه علم و عمل تربيت كنند . در ناحيه علم به اين قسم كه حقايق مربوط به او را از مبدأ گرفته تا معاد به او تعليم دهند ، تا هم حقائق عالم ، و هم نفس خود را ، كه مرتبط با حقايق و واقعيات عالم است بشناسد و در اين صورت شناختى حقيقى نسبت به نفس خود مىيابد . و اما در ناحيه عمل به اين قسم كه قوانين صالح اجتماعى را بر او تحميل كنند تا شؤون زندگى اجتماعيش صالح گردد ، و مفاسد زندگى اجتماعى ، او را از برخوردارى از علم و عرفان باز ندارد ، و بعد از تحميل آن قوانين يك عده تكاليف عبادى بر او تحميل كنند ، كه در اثر تكرار و مواظبت بر عمل به آن ، نفسش و سويداى دلش متوجه مبدأ و معاد شود ، و به عالم معنا و طهارت نزديك و مشرف گردد ، و از آلودگى به ماديات و پليديهاى آن پاك شود . خواننده عزيز ، اگر در آيه شريفه : « إِلَيْه يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ ، وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُه » « 2 » دقت كند ، و آنچه از آن فهميد با بيانى كه ما در آيه : « وَلكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ » « 3 »

--> ( 1 ) سوره آل عمران آيه 102 . ( 2 ) عقائد حقه به سوى خدا بالا مىرود ، و عمل صالح آن را در بالا رفتن كمك مىكند . ( سوره فاطر آيه 10 ) . ( 3 ) سوره مائده آيه 6 .